Τα καλικαντζαράκια και το δένδρο της γης

-Ποιος σκόρπισε την άχνη στο τραπέζι, ρώτησε εκείνο το πρωί η μητέρα.
-Για κάτσε να δω, νομίζω ότι είναι και οι κουραμπιέδες ανακατεμένοι στην πιατέλα ή κάνω λάθος; Κόλλησε κι η άχνη στο βυσσινί βελούδινο τραπεζομάντηλο.
Πάντα της άρεσε να φτιάχνει μόνη της τα γλυκά, να στολίζει το σπίτι μας, απλά και λιτά, ούτως ώστε η τελική εικόνα του να τέρπει τους οφθαλμούς μας, όπως έλεγε γελώντας! Θυμάμαι πως είχαμε περάσει τόσο όμορφα εκείνες τις γιορτές, που όλη η οικογένεια βρέθηκε μετά από χρόνια σε απαρτία!
Ο καθένας μας είχε να διηγηθεί και κάτι όμορφο, που είχε ζήσει τον τελευταίο χρόνο. Η ηλεκτρική κουζίνα έκαιγε από το πρωί ως το βράδυ και η θεϊκές μυρωδιές σκόρπιζαν τόση γλύκα και νοστιμιά, που κανείς μας δεν ήθελε να βγει, για κανένα λόγο, από το ζεστό φιλόξενο σπιτικό μας. Η μία νοστιμιά έφερνε την άλλη, που δεν προλάβαινε να σερβιριστεί αφού την παίρναμε καυτή από το ταψί!
Δεν ήταν μόνο το αντάμωμα, των ξενιτεμένων παιδιών με τους γονείς, ήταν και το μεταξύ μας σμίξιμο μετά από χρόνια! Και ήταν σαν να τρεμόπαιζαν στο βλέμμα μας, όλα τα λαμπιόνια του στολισμένου δένδρου στην μέση της σάλας!
Φωτεινή, φωτισμένη αγάπη!!!
Ποιος όμως θα έδινε την απάντηση, στο ερώτημα της μητέρας, για την ακαταστασία της πιατέλας;
Λες αναρωτήθηκε;
Στο πατρικό της στο χωριό, η μητέρα είχε ακούσει τόσο πολλά για τα παγανά, τα ζωόμορφα αυτά όντα, με τα πολλά σωματικά ελαττώματα και το δαιμόνιο μυαλό τους, που επιβουλεύονται την αναγέννηση της ζωής και ροκανίζουν τις ρίζες και τον κορμό του δένδρου που την υποστηρίζει! Το πιο συνηθισμένο όνομά τους ήταν Καλικάντζαροι, αλλά είχαν κι άλλα ονόματα….οι φανταστικοί δαίμονες που ανεβαίνουν στην γη το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων και εξαφανίζονται την παραμονή των Φώτων πριν τους κάψει ο αγιασμός του ιερέα!
Φεύγυτε να φεύγουμε, γιατί έφθασε ο ζουρλόπαπας
με την αγιαστούρα του και με την βρεχτούρα του,
μας άγιασε, μας έβρεξε και μας εκατέκαψε!
Γράφει ο Ν. Πολίτης:
-Ούλο το χρόνο πελεκάν με τσεκούρια να κόψουν το δένδρο που βαστάει τη γης. Κόβουν και κόβουν, όσο που μένει λιγάκι, ακόμα ως μια κλώνα (κλωστή) άκοπο και λένε: Χάισε να πάμε και θα πέσει μόνο του Και τ’ αφήνουν και βγαίνουν στον κόσμο, ανεβαίνουν στην γη και αναστατώνουν τους πάντες, περνούν το δωδεκαήμερο κάνοντας αταξίες τις νύχτες και εξαφανίζονται το ξημέρωμα μόλις ο πετεινός λαλήσει! Οι χωρικοί τους θεωρούσαν ότι είχαν ανοιχτούς λογαριασμούς με τους ανθρώπους στην γη, γι’ αυτό και επιστρέφουν κάθε χρόνο.
Τα άτακτα, ζωόμορφα παγανά, δεν μπαίνουν στα σπίτια, όταν ανάβει το τζάκι, όταν οι οικοδεσπότες καίνε φλούδες από ξηρούς καρπούς, που σκάνε και κάνουν θόρυβο, όταν σχηματίζουν στις πόρτες και στα παράθυρα με κάρβουνο τον σταυρό, όταν χτυπούν κουδούνια, όταν κρατούν αναμμένες δάδες σαν περπατούν στους δρόμους των χωριών, όταν όμως τους βρέξει ο αγιασμός, εξαφανίζονται και όσο να γυρίσουν πίσω της βάφτισης, βρίσκουν τις ρίζες και τον κορμό του δένδρου ακέραιο!
Και πάλε κόβουν και πάλι έρχονται κι ούλο αυτή την δουλειά κάνουν.
Επειδή οι χωρικοί, τους έχουν συνδέσει με τους νεκρούς, μιας και μένουν μέσα στην γη, για την προστασία της οικογένειάς τους φυτεύαν πάντα ένα δένδρο όταν γεννιόταν ένα παιδί στο σπίτι!
Σήμερα στην εποχή της τεχνικής νοημοσύνης και της ψευδαίσθησης, για την παντοδυναμία του ανθρώπου και την κυριαρχία του στην φύση, η αναφορά και μόνο σε δαιμονικά όντα, που ξεπηδούν από τα σωθικά της γης, για να πραγματοποιήσουν ένα επαναλαμβανόμενο έργο, δηλ. την διασάλευση της τάξης στην κοινωνία, προκαλεί μόνο θυμηδία. Αυτή η ιστορία, που περνούσε από γενιά σε γενιά και κινητοποιούσε έως πρόσφατα τις αγροτικές κοινωνίες, για να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους, που εγκυμονεί η παραμονή τους στη γη το δωδεκαήμερο, ανήκει στην μακραίωνη παράδοση, με τις δοξασίες για δαιμονικά όντα! Είναι κάτι από το παλιό υπόστρωμα λαϊκής λατρείας, για τον εξευμενισμό των δυνάμεων της φύσης και των ψυχών των νεκρών, που δεν κατάφεραν να βρουν δικαίωση πάνω στην γη! Ο φόβος λοιπόν και η προκατάληψη αμόρφωτων ανθρώπων, είναι εκείνα τα συναισθήματα, που γεννούν τις φανταστικές ιστορίες των δαιμονικών όντων! Ας κρατήσουμε απλά στην μνήμη μας, αυτά τα πονηρά άτακτα ανθρωπόμορφα ζωάκια που δεν είδαμε ποτέ από κοντά, αλλά που εξακολουθούν να συνοδεύουν τις παραδόσεις μας κάθε χρόνο το δωδεκαήμερο των γιορτών!
Κι εγώ αναπολώντας, εκείνες τις όμορφες ημέρες των γιορτών στο σπίτι στο χωριό, αναρωτιέμαι Θα έμεινε άραγε η μάνα μας με την απορία, η μήπως μας ξεγέλασε όλους, ανακατεύοντας εκείνη την άχνη και τα γλυκά, για να δει τις αντιδράσεις μας;
Καλή Πρωτοχρονιά, Καλή Χρονιά με υγεία και αγάπη!

9 Δεκεμβρίου 2025

Μαρία Φετοκάκη